css templates

Το The Book of Hours της Γιώτας Σκαρβέλη
στον αρχαιολογικό χώρο του Μυστρά - 8/10/2007



Θεέ μου, τι θα κάνεις; Φοβούμαι πολύ!
                             Rainer Maria Rilke

Οι Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς θεσπίστηκαν από το Συμβούλιο της Ευρώπης το 1991, με κύριο σκοπό την ελεύθερη πρόσβαση των πολιτών κυρίως σε μνημεία που δεν είναι προσβάσιμα για το κοινό την υπόλοιπη χρονιά. Στις εκδηλώσεις συμμετέχουν μουσεία και άλλοι πολιτιστικοί οργανισμοί. Η εορτή δίνει την ευκαιρία να προσεγγιστούν οι μουσειακές συλλογές από μια διαφορετική οπτική και να προσφερθεί μια διαφορετική ερμηνεία τους.

Η Ελλάδα συμμετέχει στον εορτασμό από το 1994. Ως ημέρες του εορτασμού ορίζονται οι τελευταίες ημέρες του Σεπτεμβρίου, από τις 28 έως τις 30. Οι φετινές εκδηλώσεις φέρουν τον τίτλο Οικείες ιστορίες. Στο πλαίσιο αυτών των εκδηλώσεων πραγματοποιήθηκε η εγκατάσταση της Γιώτας Σκαρβέλη στον αρχαιολογικό χώρο του Μυστρά, με επιμέλεια της Γεωργίας Κακούρου Χρόνη.

Η Γιώτα Σκαρβέλη γεννήθηκε στο Καστόρι. Οι καλλιτεχνικές της αναζητήσεις την οδήγησαν στο Λονδίνο, από όπου επέστρεψε πρόσφατα. Το έργο της The Books of Hours (Το Βιβλίο των Ωρών) αποτελεί μέρος μιας "σειράς βιβλίων" που η "συγγραφή" τους ξεκίνησε το 1997 και αφορμάται από τον στίχο της Έρημης Χώρας του T. S. Eliot: I'll show you fear in a handful of dust (σε μετάφραση Γιώργου Σεφέρη: Μέσα σε μια φούχτα σκόνη θα σου δείξω το φόβο).

Ο τίτλος του Βιβλίου της είναι δάνειος. Το Βιβλίο των Ωρών ήταν το σπουδαιότερο βιβλίο προσευχής κατά το Μεσαίωνα. Ήταν χωρισμένο σε οκτώ τμήματα (Ώραι) που περιείχαν ψαλμούς, ύμνους, προσευχές, και άλλα αναγνώσματα, με πυρήνα τις Ώρες της Παρθένου, και έπρεπε να διαβαστούν ορισμένες ώρες της ημέρας. Κάθε βιβλίο ήταν ιδιαίτερο εξαιτίας της διακόσμησής του αλλά και των προσθηκών που τις διαμόρφωναν οι ανάγκες των κατόχων τους. Το πιο γνωστό εικονογραφημένο χειρόγραφο είναι οι Tres Riches Heures του Duc de Berry από τις μικρογραφιες με τις οποίες το διακόσμησαν οι τρεις Φλαμανδοί αδελφοί Limburg (1416).

Το δικό του Βιβλίο των Ωρών μερικούς αιώνες αργότερα (1905) γράφει ο Rainer Maria Rilke. Ο ποιητής σε μια εποχή δυσπιστίας, μοναξιάς, βαθιάς αγωνίας και φόβου αρθρώνει με τους στίχους του τη δική του προσευχή και αναζητά την προσωπική του ταυτότητα ανάμεσα στο συνεχές γίγνεσθαι του Θεού, του ανθρώπου και της φύσης.

Αλλά στον ερειπιώνα του Μυστρά ενοικούν οι Ώρες από το Μοναστήρι της Παντάνασσας. Ώραι είναι μέρος του κύκλου των ακολουθιών του εικοσιτετραώρου, αναγνώσματα και τροπάρια, αντιστοιχούν σε ορισμένες ώρες της ημέρας και ψάλλονται καθημερινά στη Μονή από τον Εσπερινό έως την Ενάτη Ώρα χρόνια τώρα.

Η Γιώτα Σκαρβέλη στο δικό της Βιβλίο των Ωρών κατέχεται πρώτα από την ανάγκη της ενδοπροσωπικής επικοινωνίας. Της ανάγκης, δηλαδή, η ίδια να εγκύψει στον εαυτό της. Να προσδιορίσει τις ιδέες από τις οποίες εμφορείται και στη συνέχεια να τις μορφοποιήσει για να καταστήσει δυνατή την επικοινωνία της μαζί μας. Στο Βιβλίο της εγγράφει πτυχές του εσωτερικού της κόσμου.

Στον αρχαιολογικό χώρο του Μυστρά η εγγραφή αυτή διευκολύνεται από την επαφή της τέχνης με τη φύση. Ο διάλογος που αναπτύσσεται ανάμεσα στην τέχνη και τη φύση, στο άυλο και στο υλικό, απεικονίζεται στο έργο της. Η διαλεκτική υλικού και άυλου κόσμου μορφοποιείται απτά.

Το ίδιο το έργο της - Βιβλίο - όχι μόνο παραπέμπει στην ύλη, αλλά και στη φθορά της, αφού στις σελίδες του Βιβλίου είναι ενσωματωμένα φθαρτά υλικά από τον ίδιο το χώρο του Μυστρά και η φθορά τους επιτείνεται κάθε φορά που ένας νέος αναγνώστης επιχειρεί μία ανάγνωση.

Από την άλλη το βιβλίο παραπέμπει σε ό,τι το πνεύμα επιχειρεί να καταστήσει - με το να το καταγράφει - άφθαρτο. Η αίσθηση αυτή αναδεικνύεται με την ίδια την ύπαρξη του αρχαιολογικού χώρου και με την παρουσίαση στο Βιβλίο μορφών που έζησαν και έδρασαν στον Μυστρά και εξακολουθούν να είναι παρούσες.

Η πρόσκληση, ωστόσο, της εισόδου μας στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου έχει πρόσθετη και ουσιαστικότερη σημασία.

Οι Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι φέτος αφιερωμένες στην "οικία". Προσκαλούμεθα, λοιπόν, να εισέλθουμε στην "Οικία" του Θεού. Να εγκαταλείψουμε, δηλαδή, έστω και για λίγο την ιδιωτική μας οικία, να αφήσουμε το μέρος και να αναζητήσουμε το Όλον, γιατί ως άνθρωποι αποτελούμε μέρος ενός βαθύτερου συνόλου σε φυσικό, νοητικό, ψυχικό και πνευματικό επίπεδο.

Η είσοδός μας στον "Οίκον" του Θεού σημαίνει επικοινωνία με το Όλον που μας υπερβαίνει. Σημαίνει αποδοχή της χρονικότητάς μας μέσα στο σύμπαν του Θεού και θρυμματισμό της έπαρσής μας, αλλά και πίστη ότι δεν είμαστε εκτεθειμένοι μόνο στη φθορά. Μέσα στη χρονικότητά μας καλούμεθα να αναζητήσουμε την ακεραιότητα που εξασφαλίζει η ικανότητα της αγάπης και η εναρμόνισή μας με το σύμπαν.

Η πρόταση γονυκλινείς να επικοινωνήσουμε με την καλλιτέχνιδα δεν εμφαίνει ένα είδος εγωπάθειας, αλλά την ταπεινότητα που απαιτείται και τη βούληση που οφείλουμε να επιδείξουμε για να επικοινωνήσουμε στον "Οίκον" του Θεού με τον βαθύτερο εαυτό μας. Να αναζητήσουμε εντός μας το Όλον του οποίου αποτελούμε μέρος.

Ως παρεπίδημους μας καλεί η καλλιτέχνις να συγγράψουμε κι εμείς τις δικές μας Ώρες.

Δρ. Γεωργία Κακούρου Χρόνη
Επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης

© Copyright 2019 Yiota Skarveli - All Rights Reserved